Anmelden
Mühline, Bleichi, Wauki u Tresore

I wott nech no chly wyter vom Gwärb verzeue, wo Signou ganz viufäutegi Produkt het gmacht. Oder heit Dir gwüsst, dass es dert bis um 1850 e Tresorfabrigg het gha? Dr Schlosser Wiedmer – dä mit em Lied «Niene geits so schön u luschtig» – het nämlich näbe sim Poste aus Chefredakter vom Ämmitauer Blatt no e Schlosserei gha u dert sy o Tresore bout worde. 

O ne Öli hets z Schüpbach gä. Ds Öu het me us Nüss, Mohn öppe o no Linesame presst. Raps het me zwar kennt, aber nume für Lampeöu chönne bruche. Früecher het dr Raps z viu Bitterstoff gha, ersch ab de
Siebezgerjahr hets Rapssorte gä, wome o füre Salat u so het chönne bruche. 

Im Usserdorf isch de o die mechaneschi Wärchstatt vo Fischers gsy. Grad dernäbe isch e Schlyfferei u Fielehouerei gsy. D Fielehouer hei äbe Fiele gmacht. Das isch eso gange, dass si i ds weiche Ise die chlyne Zängli hei gschlage u de när ds Yse ghertet hei. Was d Schlyffer gmacht hei, isch zimli klar. Dert, wos Sagine git, muess o öpper die Sagibletter ume schlyffe. 

D Maschinefabrik im Ried isch übrigens o amene Wasserrad gsy. Dert isch ursprünglich d Maschinefabrigg Liechti vo Langnou gründet worde. Die Ungernämig ghört hüt zum wäutwyt tätige GF-Konzärn.  

Gömer zrügg ids Usserdorf. Dert hei um 1850 d Gebrüeder Schüpbach a Wauki u e Bleichi betribe. Ir Bleichi het me die früsche Tüecher ufere grosse Matte usgleit u het de dert ir Sunne la usbleiche. Das het me mit Chemie gmacht, ds Eau de Javel isch 1785 vom Herr Berthollet erfunde wurde. Wo de aber ab 1860 d Ysebahn grad näb de usgleite Tüecher isch düregfahre, isch de das fertig gsy mitem Bleiche vo de Tüecher – d Loki het z viu grouchnet. Die gröschti Bleichi im Ämmitau isch übrigens z Lützuflüh gstange. D Firma Geissbühler isch eini vo de eutischte no exischtierende settige Firmene ir Schwyz. 

Ds Wauke isch de wieder öppis angersch. Dert het me Textilie mit Wasser so lang knättet, bis sy totau verfilzt sy gsy u wasserdicht. I de Waukmühline het es Wasserrad Hämmer aatriebe, wo d Wule hei klopfet. No es letschts Wasserrad isch z Schüpbach gsy. Das het e Glättimühli aatribe. Dert sy Glasur-Grundmittu gmacht worde für d Hafnereie. Dr Fachusdruck uf Bärndüsch isch Glätti, uf Hochdütsch seit me Engobe oder Anguss. 



18.04.2019 :: Hans Minder, Lokalhistoriker

Weitere Artikel

 
500 Jahr isch es här, sit dr Martin Luther ar Chiuche vo Wittenberg siner These aagschlage...
 
I däm Bytrag lifere ig no dr Räschte vo de Rüederswiler Gschlächter: D Ramseier...
 
D Liechti vo Rüderswiu chöme wie o d Liechti vo Signou u die vo Louperswiu us em...
 
D Kipfer vo Rüederswiu sy e chli e komplizierte Fau. Afe einisch isch mir ufgfaue, dass die...
12345678
Wochen-Zeitung
Brennerstrasse 7
3550 Langnau i. E.
Tel. 034 409 40 01
Fax 034 409 40 09
info@wochen-zeitung.ch
Redaktion: 034 409 40 05
Öffnungszeiten:
Montag - Freitag
07:30 - 12:00 Uhr
13:30 - 17:00 Uhr